تبلیغات
ساحل اندیشه عقائد - فلسفه شکسته بودن نماز مسافر

حدیث روز

اینكه اسلام دستور داده، مسافر نماز چهار ركعتى‏اش را دو ركعتى بخواند و روزه‏اش را افطار نماید، مربوط به زمانى است كه سفرها طولانى و با مشقت بوده است؛ اما در این زمان با توسعه تكنولوژى و پیدایش وسایل پیشرفته و سفرهاى راحت، این دستور چرا اجرا مى‏گردد؟

 

 نماز شكسته از احكام امتنانی و تسهیلی خداوند بر مسافران است زیرا به طور معمول شرایط سفر با شرایط وطن متفاوت است و امكانات تغییر می یابد. از نشانه های شریعت كامل علاوه بر تعبد ، تنوع می باشد.از آنجا كه مسافران معمولا با فشردگی برنامه ها و عجله روبرو هستند و چه بسا مسائلی پیش بینی نشده برای آنان در طول سفر رخ دهد، لذا خداوند متعال تخفیف در عبادت را به عنوان هدیه ای به مسافران به صورت حكمی امتنانی تعیین نموده است .
پیامبر اكرم(ص) مى‏فرمایند
: «ان الله تعالى وضع عن المسافر الصوم و شطر الصلاة ؛ خداوند متعال روزه و مقدارى از نماز را از مسافر برداشته است» (كنزالعمال، ج 8، ص 503.)«وضع»؛ یعنى، بارى را از دوش این افراد برداشت .

 چنان كه در قرآن مجید درباره روزه مسافر می خوانیم :
فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْیَصُمْهُ وَ مَنْ كانَ مَرِیضاً أَوْ عَلى‏ سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَیَّامٍ أُخَرَ یُرِیدُ اللَّهُ بِكُمُ الْیُسْرَ وَ لا یُرِیدُ بِكُمُ الْعُسْرَ وَ لِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ وَ لِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلى‏ ما هَداكُمْ وَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ» (بقره (2)، آیات 183 - 185.) پس آن كس كه در ماه رمضان در حضر باشد (مسافر نباشد)، روزه بدارد و آن كس كه بیمار یا در سفر باشد، روزهاى دیگرى را به جاى آن روزه بگیرد. خداوند راحتى شما را مى‏خواهد نه زحمت، هدف این است كه این روزها را تكمیل كنید و خدا را بر اینكه شما را هدایت كرده، به عظمت یاد كنید. باشد كه از این نعمت بزرگ سپاس‏گزار گردید».
امام صادق(ع) از پدران خود(ع) و آنان از رسول خدا(ص) نقل كرده‏اند كه: «انّ الله اهدى الىَّ و الى امتى هدیة لم یهدها الى احد من الامم كرامة من الله لنا، قالوا: و ماذاك یا رسول الله؟ قال: الافطار فى السفر و التقصیر فى الصلاة، فمن لم یفعل ذلك، فقد رد على الله عزوجل هدیته ؛ خداوند متعال هدیه‏اى به من و امتم كرامت فرموده كه به امت‏هاى گذشته نداده است، عرض كردند: آن هدیه چیست؟ فرمود: اجازه افطار روزه و نصف شدن نماز [نمازهاى چهار ركعتى‏] در مسافرت؛ پس هر كسى چنین نكند هدیه خداوند را رد كرده است» (وسائل الشیعه، ج 5، ص 540.)

حضرت على(ع) مى‏ فرماید: «من قصر الصلاة فى السفر و افطر فقد قبل تخفیف الله عزّوجل و كملت صلاتُهُ ؛ هر كس نماز را در مسافرت شكسته بخواند و روزه‏اش را افطار كند، تخفیف [و هدیه‏] خداوند را پذیرفته و نمازش به طور كامل ادا است» (مستدرك الوسائل الشیعه، ج 1، ص 503.)

براى اینكه به این پرسش بهتر پاسخ دهیم، توجه شما را به چند نكته جلب مى‏ كنیم: یكم. گرچه این روزها، وسایل نقلیه و ابزار مسافرت با گذشته فرق كرده است؛ ولى در عین حال هم اكنون نیز مسافرت داراى مسائل غیر قابل پیش بینی و تاخیرهای زیادى است. شما اگر به تجربه خودتان مراجعه كنید، ملاحظه خواهید كرد كه اصولاً در سفر - به ویژه در میان راه - آن آرامش لازم وجود ندارد؛ به ویژه آنكه در سفر با وسایل سریع، دغدغه‏ها بسیار زیاد و فرصت اندك است. بنابراین با توجه به مشكلات زیاد و عدم آرامش، دستور قصر نماز مسافر صادر شده است.
گفتنی است اگرچه با نگاه ابتدایی به برخی از آیات چه بسا شكسته خواندن نماز به صورت تخییری بیان شده است.اما با دقت در تفسیر آیه و تبیین آن ازسوی پیامبر و اهل بیت (ع) شكسته بودن نماز متعین و واجب دانسته شده است . در روایتى چنین آمده است:
«عَنْ زُرارة و محمد بن مسلم أنّهما قالا: قُلنا لابى جعفر(ع) ما تقولُ: فى الصلوة فى السفر كیف هى؟ و كم هى؟ فقال: ان الله عزوجل یقول: «و اذا ضربتم فى الارض فلیس علیكم جناح ان تقصروا من الصلوة» فصارَ التقصیر فى السفر واجباً كوجوب التمام فى الحضر. قالا: قُلنا له: قال الله عزّوجل: «و لیس علیكم جناح» و لم یقل: افعلوا فكیف اوجب ذلك؟ فقال: او لیس قال الله عزوجل فى الصفا و المروة: «فمن حج البیت او اعتمر فلا جناح علیه ان یطوَّف بهما» الا ترون انّ الطواف بهما واجب مفروض لانّ الله عزوجل ذكره فى كتابه و صنعه نبیُّه و كذلك التقصیر فى السفر شى‏ء صنعه النبى(ص) و ذكر الله فى كتابه»(وسائل الشیعه، ج 5، ص 538.)«زراره و محمد بن مسلم (دو نفر از اصحاب امام صادق(ع« مى‏گویند: به امام صادق(ع) عرض كردیم: درباره كیفیت و مقدار نماز در سفر چه مى‏فرمایید؟ فرمود: خداوند عزوجل فرموده است: «و هرگاه سفر كردید، گناهى بر شما نیست كه نماز را كوتاه نمایید». پس كوتاه كردن نماز در سفر واجب است؛ مانند تمام خواندن نماز در حضر (غیر سفر). گفتند: ما به حضرت عرض كردیم: خداوند عزوجل فرموده است: «بر شما گناهى نیست» و نفرموده است: «حتماً انجام بدهید»؛ پس چگونه واجب شده است؟حضرت فرمود: آیا خداوند در آیه ای دیگر نفرموده است «كه برای سعی میان صفا و مروه بر شما گناهی نیست»! در حالیكه سعی میان صفا و مروه از واجبات حج و عمره است؟! هم چنین است شكسته شدن نماز در سفر چنان كه پیامبر این گونه عمل می كردند.
علاوه بر این روایات فراوان دیگرى داریم كه از تمام خواندن نماز در سفر [با شرایطش‏] به شدت نهى نموده‏اند كه دو نمونه از آنها در زیر بیان مى‏ شود:
1. پیامبر(ص) فرمود:
«من صلى فى السفر اربعاً فأنا منه برى»(همان، ص 538 و 539.) «هر كس در سفر نمازهایش را چهار ركعتى بخواند، من در نزد خداوند از او بیزارم».
2. امام صادق(ع) مى‏ فرماید: «المتمم فى السفر كالمقصر فى الحضر»(مجمع البیان، ج 2-1، ص 274.) «كسى كه در مسافرت نمازش را تمام بخواند، مانند كسى است كه در غیر مسافرت، نمازش را شكسته بخواند».
البته لازم به یادآورى است كه در ارتباط با این موضوع بحث بسیار تحقیقى، تحلیلى، جالب و جامعى در كتاب شریف «النص و الاجتهاد» نوشته مرحوم سید شرف الدین آمده است كه در آن، به بررسى موضوع با استفاده از مدارك برادران اهل سنت پرداخته شده است.(النص و الاجتهاد، مورد شماره 72، ص 286.)

در پایان گفتنی است گر چه ممكن است سفر براى برخى هیچ زحمتى نداشته باشد ولى اسلام مصلحت نوعى را در جعل این گونه احكام در نظر گرفته است و نیز وحدت رویه در انجام تكالیف را ایجاد نماید.
باید دانست كه اولا: گرچه این روزها، وسایط نقلیه و ابزار مسافرت با گذشته فرق كرده است؛ ولى در عین حال هم‏اكنون نیز مسافرت داراى محذورات زیادى است. شما اگر به تجارب خودتان مراجعه كنید، ملاحظه خواهید كرد كه اصولاً در سفر - به ویژه در بین راه - آن آرامش لازم وجود ندارد؛ به ویژه آن كه در سفر با وسایل سریع، دغدغه‏ها بسیار زیاد و فرصت اندك است. بنابراین با توجه به مشكلات زیاد و عدم آرامش، دستور قصر نماز مسافر صادر شده است. ثانیا، خستگى ناشى از طول مسافت كه طبعا با وسایل نقلیه در روزگاران گذشته دشوارتر بود، یكى از حكمت‏هاى مهم قصر نماز است و نه آن كه تمام العله باشد و نه در روایتى و نه به هیچ دلیل عقلى ما دسترسى پیدا نكردیم كه دلیل قصر منحصرا همین امر بوده است تا اشكال مذكور وارد باشد. به عبارت دیگر آنچه که از ظاهر سؤال پیداست این است که علت شکسته بودن نماز و باطل بودن روزه در سفر به دلیل سختی یا مخاطرات سفر بوده که در روزگار فعلی این علت وجود ندارد پس نباید معلول آن یعنی حکم به شکسته شدن نماز و بطلان روزه نیز باقی بماند و حال آن که پرسشگر محترم باید پاسخ دهد به کدامین دلیل چنین ادعایی می کند؟ آیا در آیه یا روایت یا حکم یقین عقلی در چنین مورد وجود دارد که ایشان کشف کرده اند؟! واقعیت آن است که ما به علل احکام دسترسی نداریم، حتی در اکثر قریب به اتفاق مواردی که در روایات از باب علت احکام، نکاتی را ذکر می کنند در واقع حکمت (بخشی از موجبات) احکام است نه فلسفه و علت تامه تا بود و نبود آن، موجب ایجاد یا انتفاء احکام گردد.

 برای آگاهی بیشتر ر.ک: سید ابراهیم حسینی، نقش عقل در استنباط قواعد و مقررات حقوقی از دیدگاه اسلام، مجله معرفت، شماره 61.


منبع : http://www.porseman.org/q/showq.aspx?id=13998


نوشته شده توسط محمد عوض پوردر تاریخ : یکشنبه 16 تیر 1392
برچسب ها : نمازشکسته، نمازمسافر،

ابزار هدایت به بالای صفحه